قصه درمانی

قصه ‌درمانی؛ استفاده از داستان‌ و افسانه برای درمان کودکان

قصه‌ها و افسانه‌ها قرن‌هاست که برای راهنمایی، آموزش و غنی‌سازی زندگی انسان‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌اند. آن‌ها به افراد کمک می‌کنند که زندگی را از دیدگاه دیگری درک کنند و عمیق‌تر به تفکر بپردازند. این موضوع برای کودکان نیز صدق می‌کند. داستان‌ها همدلی و شفقت خردسالان را برمی‌انگیزند و راه‌حل‌های مختلفی پیش روی آن‌ها می‌گذارد. در یک کلام به کودکان کمک می‌کند که ارزش‌ها را قدر بدانند و به دیگران احترام بگذارند. در اینجا به موضوع قصه درمانی برای کودکان اشاره می‌شود. اگر دور و بر خود کودکی را می‌شناسید که از مشکلات عاطفی و اختلالات عصبی رنج می‌برد، با این مقاله از سایت بچگی همراه باشید.

ادبیات و روش‌هایی برای درمان کودکان

کودکان به طور ذاتی عاشق قصه‌ها هستند. البته افسانه‌ها نیز جادویی و شگفت‌انگیز‌اند و خردسالان را مجذوب خود می‌کنند. از این رو استفاده از داستان برای درمان خردسالان بسیار گزینه مناسبی است. قصه‌ها تخیل آن‌ها را تحریک می‌کند و به کودکان اجازه می‌دهد که مشکلات شخصی خود را کشف و حل کنند.

قصه درمانی
پدر برای فرزندش قصه می‌خواند.

 رویدادها، قهرمان اصلی، پیرنگ، موجودات خیالی، حیوانات و تمام اجزا قصه در تلاش هستند که تجربیات گذشتگان را بیان کنند. در اکثر این دنیاهای خیالی زمان و مکان در دست کودکان پرواز می‌کند و آن‌ها می‌توانند به همراه شخصیت از مرز واقعیت جدا شوند. خردسالان به دنیای تخیل پا می‌گذارند و در گفتگوها، حوادث و روابطی شرکت می‌کنند که در دنیای واقعی احساسات آن‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد. آن‌ها در دنیای امن قصه می‌توانند با شخصیت اصلی همزاد پنداری کرده و راهکارهایی را پیش روی خود ببینند.

قصه درمانی چیست؟

کودکان عاشق قصه و بازی هستند و در کارهای روزمره نیز از روایت‌های ساده بهره می‌گیرند. به همین دلیل، قصه‌ها، شخصیت فیلم و انیمیشن‌ها روی خردسالان تأثیر به سزایی دارد. آن‌ها هر چیزی را می‌بینند و می‌شنوند، فوراً به یک تجربه شخصی تبدیل می‌شود. به قول فروید آن‌ها مانند لوحه‌های سفیدی هستند که هر طرح و نقشی را به خود می‌گیرند. پس بهتر است روی محتوای قصه‌های کودکان حساس باشید.

قصه درمانی یا بازی درمانی نیز از همین جا آغاز می‌شود. در جایی که کودکان سلایق و عشق ذاتی خود را به روایت و سرگرمی‌های مختلف ابراز می‌کنند.

برخی کارشناسان عقیده دارند که قصه درمانی تأثیرات بیشتری در برابر بازی درمانی دارد. اگر دقت کرده باشید، کودکان برای بازی نیز از روایت‌ها کمک می‌گیرند. آن‌ها به عروسک‌ها جان می‌بخشند و شخصیت‌های خیالی می‌سازند. طبق این علاقه‌ی ذاتی بشر به قصه‌ها و جذابیت آن‌ها، خردسالان میل ذاتی به گوش دادن داستان‌ها دارند.

آموزش قصه‌گویی به کودکان

آموزش قصه‌گویی به کودکان و چند شیوه‌ی خلاقانه برای بیان داستان

فواید قصه درمانی برای کودکان

اکثر داستان‌ها از ارزش‌های ابتدایی بشر مانند عشق، مرگ، زندگی و غیره بهره می‌گیرد. این مفاهیم عمیق انسانی منجر به برانگیختن احساسات خردسالان می‌شود. به حدی که می‌توانند با شخصیت‌ها حس یکی بودن داشته باشند و از مرز کلمات، روایت‌ها و جملات بگذرند. در ادامه به برخی دیگر از تأثیرات قصه درمانی اشاره می‌شود:

تقویت هوش هیجانی کودک

هوش هیجانی به کنترل احساسات و درک عواطف مربوط می‌شود. بلوغ موجب گسترش این هیجانات می‌شود؛ اما راه‌های ساده و سریع‌تری هم وجود دارد. قصه‌ها، داستان‌ها و افسانه‌ها تقویت هوش هیجانی کودکان را به دنبال دارد. آن‌ها حوادث داستان را به زندگی واقعی تعمیم می‌دهند و همدلی را یاد می‌گیرند. احساسات خردسالان در حال گسترش است و قصه‌ها در این راه کمک‌کننده هستند.

پس تأثیر آن‌ها را دست کم نگیرید و هر شب یک قصه‌ی خیالی برای کودک خود تعریف کنید.

کاهش اضطراب

یکی از اهداف قصه‌ درمانی کاهش استرس در کودکان است. خردسالانی که دچار اختلالات یادگیری یا اوتیسم هستند، اضطراب زیادی را تجربه می‌کنند. بنابراین کارشناسان پیشنهاد می‌دهند که دنیای داستان باید برای آن‌ها زیبا و جذاب باشد.

لحن قصه‌گو و محتویات آن باید به نحوی باشد که او را از دنیای واقعی جدا کند و کودک را با زیبایی‌های بیشتر به سمت خود بکشد. خردسالان در مواجه با چنین صحنه‌های قشنگی، استرس کمتری را احساس می‌کنند.

در پایان هر قصه با موفقیت قهرمان‌ها، امید، شادی و نشاط کودکان برانگیخته می‌شود. شخصیت اصلی با حل مشکلات به خردسالان توانمندی را القا می‌کند و آن‌ها را از استرس رهایی می‌بخشد.

کتاب برای اختلال یادگیری کودکان

معرفی کتاب برای کودکان مبتلا به اختلال یادگیری

قدرت تخیل

قصه موجب پرورش تخیل کودکان می‌شود. روح‌های آسیب‌دیده‌ی آن‌ها می‌تواند در دنیایی از خیال پرواز کند. اطفال این فرصت را دارند که احساسات، افکار و روابط واقعی را در دنیایی تخیلی تجربی کنند. آن‌ها با شخصیت‌ها همدرد هستند؛ به‌خصوص اگر این داستان‌ها التیام‌بخش باشد و به همین‌منظور نگاشته شوند.

قدرت تخیل معطوف به زمان و مکان خاصی نمی‌شود. آن‌ها می‌توانند با کوچک‌ترین تلنگری به دنیای خود پا بگذارند و هر آسیبی را با روایت، دیالوگ یا جمله‌ای کوچک درمان ببخشند. ‌کودکان به دکترهایی کوچک تبدیل می‌شوند. آن‌ها نیاز به هیچ بزرگسالی ندارند، بلکه یاد می‌گیرند که مشکلات خود را حل کنند و احساست متناقض را با آغوش باز بپذیرند.

روش‌های قصه درمانی

قصه درمانی شیوه‌ای تازه و کارآمد برای درمان کودکان است. روانشناسان از این شیوه بیشتر برای درمان اختلالاتی مانند اضطراب، افسردگی، وسواس فکری، اوتیسم و اختلال یادگیری بهره می‌گیرند. در اینجا به روش‌هایی برای قصه درمانی اشاره می‌شود که والدین می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند.

  • یک قصه‌ی جذاب و گیرا انتخاب کنید که کشش لازم را برای کودک داشته باشد.
  • قبل از اینکه خردسال بخوابد زمان مناسبی برای قصه‌گویی است؛ زیرا او از فعالیت‌های روزانه خسته است و به‌جای شیطنت، با تمرکز بیشتری گوش می‌دهد.
  • علاقه شخصی کودک را در انتخاب قصه در نظر بگیرید بعد یک داستان مهیج برای آن‌ها تعریف کنید. اگر قصه‌گوی خوبی هستید، می‌توانید از تخیل و توانایی خود در این کار بهرمند شوید.
  • در قصه‌گویی از حرکات دست و پا کمک بگیرید و با تغییر شخصیت، لحن صدا خود را عوض کنید. این کار موجب جذابیت بیشتر داستان می‌شود و کودکان را هیجان‌زده می‌کند.
  • با صدا بلند و ریتمی آرام قصه را بیان کنید تا توجه کودک به شما جلب شود.
  • با پرسیدن سؤال ذهن فرزند خود را درگیر کند. به طور مثال بگویید: «آقا روباهه چرا این کارو کرد؟» یا «می‌دونی بعدش چه اتفاقی افتاد؟»
  • داستان‌هایی را مطابق با مشکل خاص یا سن کودک انتخاب کنید. این کار موجب می‌شود که او همدردی بیشتری با قهرمان داستان داشته باشد و جذب آن شود.
قصه

چند روش قصه‌گویی برای کودکان

چند داستان ساده برای قصه درمانی در کودکان

برای اینکه از روش‌های قصه درمانی بهرمند شوید، در اینجا دو تا داستان را بیان می‌کنیم که آن‌ها را برای دلبندتان بخوانید.

داستان صدف کوچک

روزی روزگاری یک صدف کوچک کف دریا زندگی می‌کرد. او بسیار مهربان بود و در تاریکی دریا می‌درخشید؛ اما احساس می‌کرد استعداد خاصی ندارد. به همین دلیل، عاشق این بود که مخفیگاهی داشته باشد و از داخل آن حیوانات دیگر مانند ماهی‌های رنگارنگ، لاک‌پشت، خرچنگ و عروسک دریایی را تماشا کند. او همه را می‌شناخت و توانایی آن‌ها را می‌دانست.

یکی از همین روزها عروس دریایی شاخک‌های زیبا خود را به دیگران نشان داد. سایر حیوانات دور هم جمع شدند و او را تحسین کردند. صدف نیز به وجد آمده بود. در همان حین خرچنگ متوجه نگاه‌های صدف شد و پرسید: «تو شاخک داری؟» صدف کوچک هیچ شاخکی نداشت؛ اما چند مروارید در شکمش می‌درخشیدند. او فکر کرد که مرواریدها زیادی ساده هستند و مانند شاخک‌های عروس دریایی هیچ جذابیتی ندارند. به همین دلیل، یک خنده‌ی عصبی سر داد. همه حیوانات برگشتند و به او نگاه کردند. صدف پوسته‌ی خود را محکم بست و خودش را زیر شن‌ها پنهان کرد.

صدف کوچک می‌درخشد

جزر و مد آمد و او به خوبی زیر ماسه‌ها پنهان شد. به طوری که دیگر هیچ درخششی نداشت. با خودش فکر می‌کرد و بلند بلند حرف می‌زد: «من نمی‌توانم کاری انجام دهم. حتی یک شاخک زیبا و کوچولو هم ندارم که آن را به دوستانم نشان دهم.» در همین لحظه فریاد کسی را شنید. یک چشمش را باز کرد و ماهی سیاه کوچکی را دید که امواج دریا او را هل می‌دادند. صدف بدون اینکه لحظه‌ای درنگ کند، پوسته‌ی خود را باز کرد و ماهی سیاه را درون خود جای داد. طوفان کم‌کم آرام شد. ماهی سیاه با خوشحالی بیرون پرید. چرخی زد و گفت: «متشکرم»

او بالا و بالا رفت و تمام اتفاقات را برای دوستانش تعریف کرد. این موضوع دهان به دهان پیچید و به گوش صدف کوچک رسید. همه دور او جمع شده بودند تا صدف را ببینند. وقتی که صدف ماجرا را از مرجان شنید، ناگهان از خوشحالی دهن باز کرد. مرواریدهای درخشان و کوچک بیرون پریدند. حیوانات لب به تحسین او باز کردند و صدف فهمید که هر کس منحصربه‌فرد است و استعدادهای خاص خودش را دارد.

توپ
توپ رنگارنگ

داستان توپ

یک توپ رنگی و قشنگ در باغی زندگی می‌کرد. او همیشه در حال بازی و بالا و پایین پریدن بین گل‌ها و گیاهان بود. هر روز که خورشید بالا می‌آمد، جنبش او نیز آغاز می‌شد. تا اینکه باغبان چند تا گلدان کاکتوس بین گیاهان دیگر گذاشت. توپ کوچک که چیزی از گیاه‌های خاردار نمی‌دانست، مستقیم روی یکی از آن‌ها فرود آمد. بادش کم‌کم خالی شد و پشت یک گلدان خالی خودش را پنهان کرد. آنقدر در آنجا ماند که همه اهل باغ معترض شدند؛ اما توپ خیلی غمگین و غصه‌دار بود.

آقای شلنگ وارد می‌شود!

یک روز شلنگ به گل‌های باغ آب می‌داد که گذرش به طرف توپ افتاد. ازش پرسید: «تو اینجا چه‌کار می‌کنی؟» توپ دوست نداشت حرف بزند پس ساکت ماند. بعد از گذشت چند دقیقه نگاهش به وصله‌ای افتاد که روی شلنگ بود و بدچشمی می‌کرد. کنجکاوانه از او پرسید: «این چسب برای چیه؟»

شلنگ توضیح داد: «یک روز متوجه شدم که آبی می‌پاشم دیگه سرعت زیادی ندارد. احساس بدی داشتم و به سختی به گل‌ها آب می‌دادم. تا اینکه باغبان متوجه نقص کار شد و چسبی روی من زد. من کم‌کم خوب شدم و حالا می‌تونم مثل روز اول کار کنم.»

توپ با ناراحتی گفت: «اما باغبان باعث شد که من این شکلی بشم. او چند تا گل زشت و بی‌رحم اینجا گذاشته.»

شلنگ با همدردی گفت: «مهم نیست. من کمکت می‌کنم.» کم‌کم بیل، گلدان و چند گیاه مهربان با شلنگ دست به دست همدیگر دادند.  روی سوراخ‌های توپ را چسب زدند. زخم‌های او آهسته‌آهسته خوب شد. حالا باید تلاش می‌کرد تا دوباره یک توپ گرد و سرحال شود.

توپ چند نفس عمیق کشید؛ اما فایده‌ای نداشت. او دوباره کمی ناامید بود که دوست خوبش، آقا شلنگ به کمک او آمد. سرش را روی دهانه‌ی توپ گذشت و گفت: «یک، دو، سه…» هم‌زمان توپ نفس عمیقی کشید و شلنگ فوت کرد. توپ آرام‌آرام تپل و سرحال شد. حالا دوباره به هوا برخاست و روی زمین نرم فرود آمد.

سخن پایانی

داستان‌ها از گذشته‌های دور به آموزش و یادگیری کمک کردند. در این مقاله به دو تا از این داستان‌های درمانی اشاره شد. شما نیز می‌توانید آن‌ها را برای کودک خود بخوانید یا طبق سلیقه فرزندتان داستان‌ها را تغییر دهید.

سؤالات متداول

قصه درمانی چه فوایدی دارد؟

موجب تقویت هوش هیجانی در کودکان می‌شود و عواطف آن‌ها را گسترش می‌دهد. خردسالان حوادث داستانی را به زندگی واقعی تعمیم می‌دهند و همدلی را یاد می‌گیرند. علاوه بر این، صحنه‌های زیبا داستان‌ها و لحن قصه‌گو از اضطراب آن‌ها می‌کاهد. در نهایت نیز با موفقیت قهرمان داستان، شادی، نشاط و امید را تجربه می‌کنند.

چند تا از شیوه‌های قصه درمانی را نام ببرید؟

در ابتدا علاقه‌ی شخصی کودکان را در انتخاب قصه در نظر بگیرید. بعد با استفاده از حرکات دست و پا و تغییر لحن کودکان را جذب کنید. علاوه بر این، با صدا بلند و ریتمی آرام قصه را بیان کنید تا توجه کودک به داستان جلب شود. طرح پرسش‌های ساده نیز به توجه بیشتر خردسال کمک می‌کند.

قصه درمانی برای چه اختلالاتی کاربرد دارد؟

در بهبود اختلالات یادگیری، اوتیسم، افسردگی، وسواس فکری و اضطراب از قصه درمانی استفاده می‌شود. داستان‌ها برای ترس و اختلالات خواب نیز مفید هستند. بنابراین قبل از خواب بهترین زمان برای تعریف یک داستان زیبا است.

من عاشق بچه‌ها هستم و نوشتن داستان‌های فانتزی و مقاله‌های کودکانه حس خوبی بهم میده.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *