اختلال پردازش حسی در کودکان

اختلال پردازش حسی در کودکان؛ علل و راه های درمان آن

برخی از کودکان نسبت به سروصدا، نور شدید و لباس‌های تنگ حساس هستند. آن‌ها در مقابل محرک‌های حسی واکنش‌های غیرعادی نشان می‌دهند. به‌طوری که اگر صورت آن‌ها خیس شود، جیغ می‌زنند یا زمانی والدین لباس به تن آن‌ها می‌کنند، عصبانی می‌شوند. این مشکلات نشان‌دهنده اختلال پردازش حسی در کودکان است. اگر فرزند شما هم دچار این مشکلات است و علت آن را نمی‌دانید، حتماً با این مقاله از سایت بچگی همراه باشید تا از علل این اختلال آگاه شده و راه‌های درمان آن را بررسی کنیم.

اختلال پردازش حسی در کودکان (SPD)

اختلال پردازش حسی در کودکان یک اختلال عصبی است که بر نحوه عملکرد مغز در پردازش احساسات تأثیر می‌گذارد. این احساسات شامل احساسات پنج‌گانه یعنی حس لامسه، شنوایی، بینایی، بویایی و چشایی می‌شود که کودک را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. به‌طوری که کودک واکنش تندی از خودش نشان می‌دهد یا هیچ واکنشی به آن‌ها نشان نمی‌دهد.

کودکانی که دچار اختلال پردازش حسی هستند از چیزهایی که حواس آن‌ها را بیش از اندازه تحریک می‌کند مانند محیط‌های پر سروصدا و نور شدید، متنفر هستند اما امکان دارد که این کودکان برعکس عمل کنند و در محیط‌هایی که این محرک‌های حسی کمتر پیدا می‌شود، به دنبال تحریک بیشتر باشند.

کودک دست روی گوش‌هایش گذاشته است.
سروصدا کودک را اذیت می‌کند.

تحقیقات نشان می‌دهد که کودکان بیشتر از بزرگسالان به این اختلال دچار می‌شوند اما برخی از علائم این اختلال در بزرگسالان نیز دیده می‌شود. با این حال بزرگسالان در مواجه با این اختلال بهتر عمل می‌کنند و واکنش‌های شدید را از دیگران پنهان می‌کنند.

روانشناسان می‌گویند بیشتر کودکانی که دچار اختلال اوتیسم، اختلال نقص توجه و اضطراب هستند به بیماری پردازش حسی نیز دچار می‌شوند و در کنترل احساسات خود مشکل دارند.

علائم اختلال پردازش حسی در کودکان

این کودکان به محرک‌های محیطی واکنش‌های تندی نشان می‌دهند و بسیار حساس هستند. به‌طوری که نمی‌توانند در معرض نور شدید قرار بگیرند و از محیط‌های پر سروصدا فراری هستند همچنین بسیاری از آن‌ها دچار مشکلات هماهنگی حرکتی می‌شوند و نمی‌توانند حرکات خود را به خوبی کنترل کنند. این موضوع را در مقاله اختلال هماهنگی رشدی در کودکان به طور کامل توضیح دادیم. در اینجا به چند از علائم اختلال پردازش حسی در کودکان اشاره می‌کنیم:

کودکانی که حساسیت بیشتری دارند

  • آن‌ها دست و پا چلفتی هستند و مدام به دیگران و اشیا برخورد می‌کنند.
  • آن‌ها بدون اینکه ایمنی را رعایت کنند، حرکت می‌کنند.
  • نمی‌توانند حرکات خود را کنترل کنند.
  • نمی‌توانند درد را تحمل کنند و بی‌قراری می‌کنند یا واکنش‌های پرخاشگرانه از خود نشان می‌دهند.
  • غذاهای تند را بیشتر دوست دارند.
  • از بافت برخی غذاها متنفر هستند و حالت تهوع به آن‌ها دست می‌دهد.
  • چشم و گوش خود را مدام لمس می‌کنند و حرکات غیرمتعارف از خود نشان می‌دهند.
  • از لمس ناگهانی متنفر هستند و در برابر آن مقاومت می‌کنند.
  • در کنترل احساسات خود مشکل دارند.
  • نمی‌توانند روی یک مسئله خاص تمرکز کنند و حواس آن‌ها مدام به محرک‌های محیطی پرت می‌شود.
  • نمی‌توانند سوال و جواب را تطبیق دهند.
  • مشکلات رفتاری مانند پرخاشگری در آن‌ها دیده می‌شود.

در مقابل این کودکان، کودکانی هستند که حساسیت کمتری را تجربه می‌کنند و تمایل دارند با دنیای اطراف خود تعامل بیشتری داشته باشند. آن‌ها دوست دارند بیشتر با دنیای اطراف خود درگیر شوند تا بازخوردهای حسی بیشتری دریافت کنند. این کودکان ممکن است از دید دیگران بیش‌فعال به نظر برسند اما واقعیت این است که آن‌ها دوست دارند بیشتر حواس پنج‌گانه خود را تحریک کنند.

کودکانی که حساسیت کمتری دارند

  • آستانه درد بالایی دارند و می‌توانند دردهای شدید را تحمل کنند.
  • سعی می‌کنند گوشه دیوار راه بروند و مدام به دیوار یا اشیا مختلف برخورد می‌کنند.
  • دوست دارند هر چیزی را لمس کنند و این احساس خوبی به آن‌ها می‌دهد.
  • دوست دارند افراد را در آغوش بگیرند و از تماس فیزیکی ترسی ندارند.
  • همه چیز را با دهان امتحان می‌کنند و دوست دارند مزه آن‌ها را حس کنند.
  • علاقه زیادی دارند که عروسک‌های نرم را در آغوش بگیرند.
  • مدام با افراد دیگر برخورد می‌کنند.
  • از محیط‌های پر سروصدا و از بودن در جمع لذت می‌برند.
  • مدام تاب می‌خورند و دست خود را تکان می‌دهند. این کار به آن‌ها احساس آرامش می‌دهد.

بسیاری از این علائم با نشان‌های اختلال اوتیسم و بیش‌فعالی در کودکان یکی است. به همین دلیل اکثر این کودکان در طیف اختلال اوتیسم قرار می‌گیرند که در مقاله اختلال اوتیسم در کودکان به آن اشاره کردیم. برای اطلاعات بیشتر از این اختلالات و علائم آن‌ها حتماً این مطالب را مطالعه کنید.

اختلال پردازش حسی در کودکان
کودک کلافه است.

علل اختلال پردازش حسی در کودکان

مانند بسیاری از اختلالات روانی دلیل اختلال پردازش حسی مشخص نیست و محققان نتوانستند علت دقیقی برای آن پیدا کنند اما آن‌ها معتقد هستند بعضی عوامل در بروز این اختلالات تأثیرگذار است که در اینجا به چند تا از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

  • تولد زودرس
  • استرس در والدین
  • بارداری در سنین نوجوانی
  • وزن کم هنگام تولد
  • بارداری در سنین بالا
  • مصرف سیگار یا الکل در دوران بارداری
  • مصرف داروهای تالیدومید و والپروئیک اسید در دوران بارداری

بسیاری از پزشکان معتقد هستند که اختلال حسی یک بیماری جداگانه نیست و آن‌ها می‌گویند که اختلال پردازش حسی نشانه مشکلات دیگر مانند اختلال اوتیسم، نقص توجه، اضطراب در کودکان است. به طور مثال، کودکانی که دچار اختلال طیف اوتیسم هستند، تغییراتی در مسیرهای عصبی مغز آن‌ها ایجاد می‌شود که موجب اختلال پردازش حسی می‌شود.

اختلالات خواب و کابوس‌های شبانه نیز می‌تواند منجر به اختلال حسی در کودکان شود زیرا این کودکان در خواب هذیان می‌گویند یا از خواب می‌پرند که احساسات آن‌ها را تحریک می‌کنند و دچار اضطراب می‌شوند.

اختلالات دیگری مانند اسکیزوفرنی و اختلال نقص توجه در پردازش حسی کودکان تأثیر می‌گذارند. به‌طوری که مکانیسم غیرطبیعی در مسیر حسی مغز و نحوه هماهنگی میان نورون‌ها باعث تأخیر در پردازش حسی و حرکتی می‌شود. این کودکان نمی‌توانند تعادل خود را حفظ کنند و مدام به بقیه می‌زنند. این نشان می‌دهد که آن‌ها نمی‌توانند محرک‌های حسی را به درستی تشخیص دهند یا مایل به تجربه آن‌ها هستند.

نقص توجه در کودکان

اختلال نقص توجه در کودکان چیست؟ برای اطلاعات بیشتر و آگاهی از راه‌های درمان، روی عکس کلیک کنید.

تشخیص اختلال پردازش حسی در کودکان

پزشکان هیچ معیاری برای تشخیص این اختلال در کودکان ندارند و تشخیص آن برای والدین نیز دشوار است و تنها می‌توانند نشانه‌های آن را دنبال کنند؛ بنابراین این سؤال پیش می‌آید، چه کسی می‌تواند این اختلالات را در کودکان تشخیص دهد؟ برای تشخیص اختلال پردازش حسی روانشناس کودک بهترین گزینه است زیرا آن‌ها بر اساس مشاهده رفتار و تعاملات کودک با محیط تصمیم می‌گیرند.

در برخی موارد متخصصان از آزمون‌هایی مانند تست‌های یکپارچگی حسی یا ارزیابی حسی حرکتی استفاده می‌کنند. این آزمون‌ها به روانشناسان کمک می‌کند تا عملکرد حسی کودک را بهتر درک کنند و اختلال را به درستی تشخیص دهند.

درمان اختلال پردازش حسی در کودکان

همانطور که اشاره کردیم، این کودکان نمی‌توانند احساسات خود را مدیریت کنند و در حالت‌‌های بدتر در ایستادن و حرکت کردن دچار مشکل می‌شوند؛ بنابراین بهتر است والدین زودتر برای درمان آن‌ها اقدام کنند. شاید این علائم نشان‌دهنده اختلالات بدتری مانند اختلال دوقطبی، افسردگی و نقص توجه در کودکان باشد. در اینجا به چند راه درمانی برای رفع این اختلالات در کودکان اشاره می‌کنیم:

کاردرمانی

یکی از شیوه‌های درمان که روانشناسان از آن استفاده می‌کنند، کاردرمانی است که مهارت‌های فردی و اجتماعی کودک را با استفاده از فعالیت‌های هدفمند ارتقا می‌دهند.

این کودکان به دلیل واکنش‌های اشتباه و تعامل اجتماعی ضعیفی که دارند، بسیار به والدین خود وابسته هستند اما کاردرمانی به آن‌ها آموزش می‌دهد چگونه مستقل باشند. این کار باعث می‌شود که کودک توانایی بیشتری را حس کند و در جهت بهبود مهارت‌های خود حرکت کند.

کم‌کم مهارت‌های این کودکان افزایش پیدا می‌کند و می‌توانند کارها را خودشان انجام دهند. در اینجا به چند تا از این مهارت‌ها اشاره می‌کنیم:

  • مهارت‌های حرکتی آن‌ها با توپ‌بازی و رسم شکل افزایش پیدا می‌کند و می‌توانند دست و چشم خود را به صورت هماهنگ حرکت دهند.
  • تقویت مهارت‌های ادراکی بینایی
  • مهارت‌های ارتباطی و تعاملات اجتماعی
  • غذا خوردن، نظافت و بهداشت شخصی
  • برنامه‌ریزی حرکتی برای حفظ تعادل
  • مهارت‌های حرکتی مانند بستن بند کفش، استفاده از مداد و قیچی و بستن دکمه لباس

تقویت این مهارت‌ها به افزایش اعتمادبه‌نفس در این کودکان کمک می‌کند. در نتیجه، آن‌ها می‌توانند بدون کمک والدین کارها را انجام دهند و روابط بهتری با دیگران برقرار کنند.

کاردرمانی

بهترین مرکز درمانی کودک در تهران کدام است؟

درمان یکپارچگی حسی

در این نوع درمان روانشناس توانایی‌های حرکتی، قدرت، الگوهای حرکتی، ثبات، هماهنگی چشم و دست و دامنه حرکتی کودک را بررسی می‌کند سپس با استفاده از یک اتاق بازی که به آن اتاق حسی نیز گفته می‌شود، کار را شروع می‌کند. این اتاق شامل تخته پرش، نردبان، تاب و استخر توپ و یکسری موانع است که کودک با کمک درمانگر با فعالیت‌های هدفمند بازی می‌کنند. اغلب این بازی‌ها متناسب با توانایی و مهارت کودک طراحی شده است که باعث می‌شود تجربه احساسی کودک تقویت شود و یاد می‌گیرد با برخورد به موانع، واکنش حسی مناسبی نشان دهد.

بازی درمانی

این نوع درمان رویکردهای عملی دارد که توسط یک درمانگر انجام می‌شود. بازی به کودکان کمک می‌کند تا احساسات خود را بهتر بشناسد و رشد شناختی آن‌ها گسترش پیدا می‌کند. به‌طوری که کودکان یاد می‌گیرند واکنش‌های مناسبی به محرک‌های حسی داشته باشند و استرس کمتری را تجربه می‌کنند.

بازی زبان کودکان است و آن‌ها از طریق بازی می‌توانند حرف بزنند. به‌طوری که درمانگر آن‌ها را در انتخاب بازی آزاد می‌گذارد و اجازه می‌دهد که آن‌ها لذت ببرند سپس درمانگر رفتارهای او را مشاهده می‌کند و مورد بررسی قرار می‌دهد. این کار به آن‌ها کمک می‌کند که رفتارهای کودک را مورد ارزیابی قرار دهند و به ریشه‌های رفتاری او پی ببرند.

مشاهدات نشان داده است که کودکان از طریق بازی راحت‌تر با درمانگر ارتباط برقرار می‌کنند و کار درمان بسیار راحت‌تر است. در صورتی که مشاوره فردی باعث می‌شود که آن‌ها معذب باشند و نتوانند به درستی حرف بزنند.

بازی درمانی در کودکان
بازی درمانی در کودکان

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی مانند کاردرمانی به کودکان از طریق فعالیت‌های فیزیکی کمک می‌کند که واکنش‌های احساسی بهتری داشته باشند. به طور مثال، آن‌ها می‌توانند روی تخته‌ها بپرند و بدوند. این کار به کودکانی که حساسیت کمی دارد کمک می‌کند که تعامل بیشتری با محیط خود داشته باشند و بازخوردهای بیشتری از محیط دریافت کنند.

سخن پایانی

کودکانی که دچار اختلال حسی هستند نمی‌توانند به خوبی با محیط خود ارتباط برقرار کنند و تعامل خوبی با دیگران ندارند. در نتیجه، این کودکان سرخورده می‌شوند و اعتمادبه‌نفس آن‌ها کاهش می‌یابد پس بهتر است آگاهی خود را با مطالعه این مقاله بالا ببرید و هر چه زودتر به فکر درمان این اختلال در کودکان باشید.

سؤالات متداول

علل اختلال پردازش حسی در کودکان چیست؟

علت این اختلال مشخص نیست اما پزشکان عواملی مانند، زایمان زودرس، وزن کم نوزاد هنگام تولد، بارداری در سنین کم، مصرف سیگار و الکل در دوران بارداری، بارداری در سنین بالا، استرس در دوران بارداری و مصرف داروهایی مانند تالیدومید را موجب بروز این اختلال در کودکان می‌دانند.

علائم این اختلال در کودکانی که حساسیت کمتری دارد کدام است؟

کودکانی که حساسیت کمتری به محرک‌های حسی دارند، آستانه درد بالایی دارند و می‌توانند درد‌های شدید را تحمل کنند. آن‌ها از لمس اشیا و عروسک‌های نرم لذت می‌برند. این کودکان مدام با دیگران برخورد می‌کنند و لمس شدن را دوست دارند.

علائم این اختلال در کودکانی که حساسیت بیشتری نشان می‌دهند، چیست؟

نمی‌توانند درد را تحمل کنند و بی‌قرار هستند. آن‌ها کنترلی بر حرکات و احساسات خود ندارند و واکنش‌های نامتعارف در برار محرک‌های احساسی مانند صدا بلند و نور شدید از خود نشان می‌دهند. آن‌ها دوست ندارند لمس شوند و در برابر دیگران مقاومت نشان می‌دهد. بسیاری از آن‌ها از غذا تند لذت می‌برند و به بافت برخی از غذاها حساسیت نشان می‌دهند و حالت تهوع می‌گیرند.

چگونه اختلال پردازش حسی در کودکان را تشخیص بدهیم؟

والدین باید حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنند زیرا ممکن است این اختلال نشانه اختلالات دیگری مانند اختلال نقص توجه، اضطراب و اوتیسم باشد. اغلب اختلالات حسی در طیف اختلالات اوتیسم قرار می‌گیرد و با این بیماری همراه است.

راه‌های درمان این بیماری چیست؟

کاردرمانی، یکپارچگی حسی و بازی درمانی از راه‌های درمان این اختلال است. در بازی درمانی روانشناس کودک را آزاد می‌گذارد که بازی کند و لذت ببرد. این کار به مشاور کمک می‌کند که رفتارهای کودک را مشاهده کند و ارزیابی دقیقی از واکنش‌های او داشته باشد.

من عاشق بچه‌ها هستم و نوشتن داستان‌های فانتزی و مقاله‌های کودکانه حس خوبی بهم میده.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *